Wydawca treści
Bezpieczna wyprawa do lasu
Wędrówka po lesie to w dzisiejszym, pełnym bodźców świecie może mieć wręcz znaczenie terapeutyczne. By tak się stało, musi być bezpieczna. Na co zwrócić uwagę, ruszając do lasu?
Naładowany telefon
Dziś, gdy niemal każdy ma w kieszeni smartfon, który lokalizuje nas w przestrzeni, przestajemy się obawiać, że gdziekolwiek zabłądzimy. Urządzenie musi jednak działać. Wybierając się w nieznany teren leśny, zadbajmy o to, by bateria była w pełni naładowana.
Telefon przyda się nie tylko do lokalizacji. Będzie niezbędny, by w razie trudnej sytuacji wezwać pomoc.
W lesie bywa różnie z zasięgiem sieci komórkowych. Jest słabszy w głębi kompleksów, w sezonie wegetacyjnym przy pełnym ulistnieniu, w zależności od pogody. Dlatego też w głębi lasu gorzej działają – albo nie działają wcale – internetowe aplikacje mapowe (Google Maps).
Sygnał GPS potrzebny do lokalizacji nie wymaga zasięgu telefonii komórkowej. Dlatego warto zainstalować aplikację mapową mBDL i mieć ze sobą wszystkie leśne mapy zawsze, niezależnie od zasięgu.
mBDL to Mobilny Bank Danych o Lasach, zasób o wiele bogatszy niż klasyczna mapa. Dzięki cyfrowym mapom poznamy wiek i gatunki drzew w konkretnych lokalizacjach. A nawet zakres prac, jakie zostały w nich zaplanowane, niezależnie od tego, czy las jest własnością państwa, gminy czy osoby prywatnej (ta informacja też tam będzie).
Od mankamentów towarzyszących elektronice wolna jest klasyczna papierowa mapa. W komplecie z kompasem ułatwi orientację i zabezpieczy przed zbędnym kluczeniem po leśnych drogach lub zabłądzeniem. Wiele nadleśnictw wydaje takie mapy.
Zgubiłem się w lesie. Jak próbować odnaleźć drogę?
Mimo możliwości, jakie daje współczesna technika, ludzie nadal gubią się w lasach. Co, gdy tak się stanie?
Przede wszystkim nie wpadajmy w panikę. Usiądź chwilę, zbierz myśli i przypomnij sobie opis terenu w którym jesteś. Warto wytężyć słuch, bo czasem słychać z daleka szum głównej drogi, pociąg lub odgłosy miasta. Wypatrywać charakterystycznych punktów terenu, jak linie wysokiego napięcia, gazociągi czy ślady użytkowania dróg – zwykle prowadzą do miejscowości lub dróg publicznych. W górach można podążać „z nurtem”, czyli iść wzdłuż potoku schodząc w dół, w ten sposób zwiększa się szansa dojścia do wioski lub drogi.
Jeśli masz działający telefon, ktokolwiek go odbierze, zada oczywiste pytanie: gdzie jesteś? Żeby odpowiedzieć coś więcej niż tylko „w ciemnym lesie”, postaraj się odnaleźć i wskazać konkretne szczegóły terenowe: ambona myśliwska, paśnik, znak lub tablica informacyjna, siatka ogrodzeniowa. Dla lokalnego leśnika to wiele mówiące szczegóły. Idealny do lokalizacji będzie słupek oddziałowy.
Lasy należące do państwa są zwykle podzielone na prostokątne oddziały. W przecięciu dróg, które są granicami oddziałów, w narożniku jednego z nich, znajdziesz kamienny słupek oddziałowy. Czarną farbą będą na nim wypisane numery oddziałów, ku którym zwracają się lica słupka. Te numery podane służbom ratunkowym czy leśnikowi pozwolą bezbłędnie zidentyfikować, gdzie jesteś. Leśnik może podpowiedzieć, w którą z dróg się skierować.
Słupek pozwoli z łatwością ustalić twoje położenie na leśnej mapie, gdzie zaznacza się oddziały. Gdy na słupku są numery czterech oddziałów, to narożnik pomiędzy dwoma najniższymi numerami wskazuje na ogół kierunek północny-zachód.
Leśnik perfekcyjnie zlokalizuje nas także na podstawie tabliczki (czerwonej w Lasach Państwowych) służącej do ewidencjonowania drewna. Znajdziemy tam dwa rzędy cyfr. Dolny to kod leśnictwa, górny – numer kolejnego stosu lub sztuki drewna. Numery są w bazie danych Lasów Państwowych, połączonej z mapą.
Natrafiłem na zakaz wstępu do lasu. Dlaczego?
Nie każdy fragment lasu jest dostępny dla turystów. Z zapisów ustawy o lasach wynika, że stale nie wolno wchodzić na obszary zagrożone erozją (najczęściej są to niebezpieczne dla ludzi osuwiska), na wszystkie uprawy leśne do 4 metrów wysokości, do ostoi zwierząt, na leśne powierzchnie doświadczalne i do drzewostanów nasiennych.
Zakazy są ustanawiane ze względu na dobro lasu bądź bezpieczeństwo ludzi. Taki charakter ma zakaz wstępu w miejscu, gdzie trwają prace leśne. To oczywiste, że nie należy go naruszać, gdy pracują maszyny i ścinane są drzewa. Znaki zakazujące wstępu ustawia się na drogach leśnych. Zakaz obowiązuje również wtedy, gdy na powierzchni nikt nie pracuje.
Zakaz wstępu może pojawić się także okresowo, wprowadzony przez nadleśniczego w związku z ogromnym zagrożeniem pożarowym, klęskami żywiołowymi (np. wiatrołomy czy okiść) oraz wykonywanymi zabiegami chemicznymi z zakresu ochrony lasu (stosowanymi wyjątkowo, gdy inne metody ochrony lasu nie przynoszą rezultatu). Takie zakazy są ustanowione w trosce o życie i zdrowie ludzi odwiedzających las i należy ich bezwzględnie przestrzegać.
Nieprzestrzeganie zakazu wstępu do lasu jest wykroczeniem, które - oprócz świadomego narażenia własnego życia i zdrowia - może być także ukarane mandatem. Tu znów warto rekomendować mBDL, który zawiera mapę zakazów wstępu do lasu.
Oczywiście ograniczenia dotyczą także obszarów chronionych, rezerwatów przyrody i parków narodowych. Tam poruszamy się po wyznaczonych szlakach.
Uwaga polowanie
Las służy rekreacji i wypoczynku, spełnia wiele rozmaitych funkcji społecznych, ale jest także jednocześnie obwodem łowieckim, gdzie mogą trwać polowania. Nie można żądać od myśliwych zaprzestania polowania, ale także myśliwi muszą tolerować i przewidzieć obecność ludzi w lesie.
W lesie polowania zbiorowe odbywają się między październikiem a styczniem, zwykle w weekendy i w ciągu dnia. Organizatorzy powinni je zgłaszać gminom. Te publikują informację o polowaniach na stronach internetowych najdalej pięć dni przed rozpoczęciem polowania. Przepisy nakazują również, by obszar, na którym odbędzie się polowanie zbiorowe oznakowywać tablicami.
Powyższe wymogi nie dotyczą polowań indywidualnych. Jednak regulamin polowań rygorystycznie określa zasady oddawania strzałów, polowania i zabezpiecza bezpieczeństwo ludzi. Myśliwi są dobrze wyszkoleni, świetnie znają teren i to zwykle oni dostosowują się do ruchu turystycznego w lesie.
Czy bać się dzikich zwierząt?
Choć bardzo małe, to bardzo niebezpieczne okazują się kleszcze. Samo ugryzienie nie jest dotkliwe, ale już konsekwencje chorób, które przenoszą mogą być niezwykle poważne. Istnieje szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Przyjmują ją regularnie wszyscy leśnicy. Rekomendujemy jej przyjmowanie wszystkim miłośnikom wędrówek w terenie i grzybobrania. Tym bardziej, że obecnie kleszcze spotykamy nie tylko w lasach, a ze względu na panujące temperatury – przez większą część roku.
Nie ma szczepionki przeciw boreliozie. Jedyny sposób to unikać ugryzień kleszczy poprzez odpowiednie ubieranie się (jak najmniej odkrytych rąk i nóg), kontrolowanie odzieży i ciała po powrocie z lasu, stosowanie odstraszających pajęczaki i owady repelentów.
W polskich lasach coraz bardziej powszechne są duże drapieżniki: wilki i niedźwiedzie. Zwierzęta same z siebie nie bywają agresywne wobec ludzi. Niebezpieczne dla ludzi stają się w sytuacjach, kiedy same poczują się zagrożone. Takie ewidentne okoliczności to penetrowanie miejsc rozrodu (nor, gawr), rozdzielenie z młodymi, zablokowanie jedynej drogi ucieczki. Może do nich dojść przy naszej całkowitej nieświadomości. Dlatego dostrzegłszy drapieżniki, lepiej obserwować je z oddali, nie zbliżając się. To samo dotyczy dzików – mogą być niebezpieczne zaniepokojone, szczególnie z młodymi czy żmij, których jad może być dla człowieka śmiertelny.
Zawsze z dużą ostrożnością należy traktować zwierzęta, które nie wykazują lęku przed człowiekiem czy sprawiające wrażenie chorych. To mogą być objawy wścieklizny. Jej przypadki zdarzają się co prawda rzadko (szczepionki przeciwko wściekliźnie rozrzuca się z samolotów), jest to jednak bardzo groźna w skutkach choroba.
Gdzie spotkać leśnika?
Leśnika terenowego najłatwiej zastać w kancelarii (biurze) leśnictwa. Każdy leśniczy na tablicy informacyjnej przed leśniczówką oraz na drzwiach kancelarii podaje informację, kiedy przyjmuje interesantów. Zwykle są to godziny przedpołudniowe. Najlepiej umówić się wcześniej telefonicznie na spotkanie.
Warto pamiętać, że leśniczy, pomimo tego, że pełni służbę dbając o las i chroniąc go przed zagrożeniami, nie pracuje całą dobę ale w wyznaczonych godzinach.
Można też zadzwonić do Straży Leśnej, która patroluje teren całego nadleśnictwa. Numery telefonów znajdują się w zakładce kontakt.
Pamiętajmy! W przypadkach zagrożenia zdrowia i życia dzwonimy na numer 112.
Najnowsze aktualności
Jak zachować się w terenie, w którym występuje niedźwiedź
Jak zachować się w terenie, w którym występuje niedźwiedź
W związku z faktem, że na terenie Nadleśnictwa Strzyżów zauważono niedźwiedzia zastosujmy się do zaleceń.
Jak należy się zachować w terenie gdzie mogą występować niedźwiedzie?
Przestrzeganie etykiety obserwacji zwierząt to pierwszy krok do uniknięcia spotkania, które mogłoby przerodzić się w atak. Zachowanie dystansu i niezaskakiwanie niedźwiedzi to najważniejsza rzecz, jaką możesz zrobić. Większość niedźwiedzi będzie unikać ludzi, jeśli tylko będą miały szansę ich usłyszeć. Dlatego jeśli przebywasz w obszarze znanej aktywności niedźwiedzi (np. w pobliżu młodników) lub w miejscu z obfitym źródłem pożywienia (np. takim jak krzewy jagód czy maliny), zwracaj uwagę na otoczenie i postaraj się zachowywać tak, aby drapieżnik mógł Cię usłyszeć.
- Wędruj i podróżuj w grupach: Grupy ludzi są zazwyczaj głośniejsze i generują intensywniejszy zapach niż pojedyncza osoba. Dzięki temu niedźwiedzie stają się świadome obecności ludzi z większej odległości, a grupy są dla nich bardziej odstraszające.
- Jeśli wybierasz się do lasu samotnie (np. na grzyby): Zachowuj się tak, by niedźwiedź mógł z daleka Cię usłyszeć – odzywaj się, śpiewaj, gwiżdż, klaszcz w dłonie lub używaj dzwonka – ten hałas może odstraszyć niedźwiedzia.
- Wędruj po wyznaczonych szlakach: Unikaj fragmentów lasu z gęstymi młodnikami i zaroślami – tam często odpoczywają niedźwiedzie.
- Jeśli posiadasz w plecaku prowiant – szczelnie go zapakuj: Zapach jedzenia może zwabić drapieżnika.
- Nie zostawiaj śmieci ani resztek jedzenia: Nawet w zaparkowanym samochodzie. Nie pozwalaj niedźwiedziowi na dostęp do ludzkiego jedzenia – to uczy go kontaktu z ludźmi i stwarza problem dla kolejnych turystów.
- Pies zawsze na smyczy: Może on rozjuszyć niedźwiedzia lub doprowadzić go prosto do Ciebie.
- Unikaj wycieczek po zmroku: Dla własnego bezpieczeństwa nie planuj wypraw w nocy
Co zrobić w przypadku spotkania niedźwiedzia?
Jeśli niedźwiedź Cię nie zauważył lub zignorował – zatrzymaj się i zachowuj spokój, po czym powoli wróć skąd przyszedłeś.
- Nie odwracaj się do niedźwiedzia plecami: Odejdź powoli i bokiem; pozwoli Ci to mieć oko na zwierzę i uniknąć potknięcia. Poruszanie się bokiem jest również odbierane przez niedźwiedzie jako mniej zagrażające.
- Nie uciekaj: Wycofaj się cicho i powoli - nie biegnij! To może sprowokować instynkt pogoni – niedźwiedź potraktuje Cię jak uciekającą zdobycz.
- Nie rób zdjęć: Tracisz cenne sekundy na bezpieczne oddalenie się.
Gdy niedźwiedź Cię zauważy i poświęca Ci uwagę, dodatkowe strategie mogą zapobiec eskalacji sytuacji:
- Zidentyfikuj się: Mów spokojnym, niskim głosem, aby niedźwiedź wiedział, że jesteś człowiekiem, a nie ofiarą. Stój w miejscu; nie uciekaj, ale bardzo powoli machaj rękami nad głową (żadnych gwałtownych ruchów). To pomaga mu Cię rozpoznać. Stojący niedźwiedź jest zazwyczaj ciekawy, a nie groźny.
- Zachowaj spokój: Niedźwiedzie mogą stosować tzw. „pozorowany atak” (szarża i skręcenie w ostatniej chwili). Mogą też reagować obronnie (sapanie, kłapanie szczękami). Kontynuuj mówienie niskim tonem. Krzyk lub nagły ruch mogą wywołać atak.
- Podnieś małe dzieci: Zrób to natychmiast, ale powoli. Mów spokojnie, nie krzycz – piskliwy głos kojarzy się z głosem rannego zwierzęcia.
- Unikaj kontaktu wzrokowego: Dla niedźwiedzia wpatrywanie się prosto w oczy to wyzwanie do walki. Patrz na niego „kątem oka”.
- Nie wspinaj się na drzewo: Niedźwiedź wspina się znacznie sprawniej od człowieka.
- Zostaw drogę ucieczki: Zawsze dawaj zwierzęciu możliwość odejścia. Jeśli jesteś w odległości 150–200 metrów, a on Cię nie widzi, możesz kontynuować wędrówkę (najlepiej okrężną drogą).
- Samica z młodymi: Nigdy nie wchodź między matkę a młode. Percepcja zagrożenia dla młodych drastycznie zwiększa ryzyko ataku.
- Gdy widzisz, że dojdzie do bezpośredniego ataku, postaraj się odwrócić uwagę niedźwiedzia, kładąc przed sobą jakiś przedmiot (plecak, kurtkę, coś znacznego).
- W przypadku, kiedy to nie pomoże połóż się na brzuchu lub w pozycji embrionalnej. Rękami osłaniaj szyję i głowę. Kiedy atak ustanie, pozostań w pozycji leżącej i poczekaj aż niedźwiedź oddali się definitywnie.
Podstawowe informacje o biologii niedźwiedzia
Niedźwiedź brunatny (Ursus arctos) to największy europejski drapieżnik lądowy o krępej budowie ciała. Na wolności żyje 25–30 lat, a w niewoli nawet do 40. Masa ciała osobników karpackich niekiedy przekracza 300 kg, przy czym samce są znacznie większe od samic. Spośród zmysłów najlepiej rozwinięte ma węch i słuch, natomiast najsłabiej wzrok. Niedźwiedź potrafi szybko biegać (na krótkich dystansach nawet do 65 km/h), pływać oraz wspinać się na drzewa, sprawnie porusza się także po stromych partiach gór.
Prowadzi samotniczy tryb życia. Dojrzałość płciową osiąga w wieku 2,5–4 lat. Ruja trwa od kwietnia do czerwca, natomiast ciąża rozwija się od 180 do 250 dni. Poród odbywa się w okresie snu zimowego – od grudnia do lutego. Samica rodzi najczęściej od 1 do 3 młodych (maksymalnie 5). W ciągu pierwszych kilku tygodni życia żywią się one wyłącznie pożywnym mlekiem matki.
Zimę niedźwiedź spędza w gawrze, czyli dobrze zabezpieczonym legowisku. Mogą to być nory samodzielnie wykopane przez zwierzę lub dziuple starych, spróchniałych drzew, które niedźwiedź przystosowuje do przetrwania zimy. Gawry mogą być wykorzystywane przez kilka lat. W czasie łagodnych zim niektóre osobniki wędrują przez cały czas – podobnie jak te, którym nie udało się jesienią zgromadzić odpowiednich zapasów tłuszczu. Sen zimowy nie jest pełnym letargiem i zwierzę może go w każdej chwili przerwać. W Polsce zazwyczaj rozpoczyna się on w grudniu i trwa do połowy marca.
Niedźwiedź brunatny jest gatunkiem wszystkożernym. W okresie wiosennym w jego diecie dominuje mięso (najczęściej padlina), natomiast wraz z rozwojem roślinności leśnej skład ten wzbogacają owoce (maliny, jeżyny), grzyby oraz orzechy. W Polsce niedźwiedzie występują w Karpatach: w Beskidzie Żywieckim, Tatrach, Beskidzie Sądeckim, Gorcach, Pieninach, Beskidzie Niskim oraz w Bieszczadach. Badania naukowe z użyciem odbiorników GPS wskazują, iż samice penetrują obszar o powierzchni ok. 400 km², natomiast samce nawet do 1200 km².
Wprowadzona w 1952 roku prawna ochrona gatunku spowodowała zwiększenie liczebności populacji i obecnie niedźwiedź zasiedla cały łuk polskich Karpat. W związku z tym znacząco wzrosło prawdopodobieństwo spotkania z człowiekiem.
Tekst: źródło RDLP w Krośnie, RDOŚ w Rzeszowie
